Pređi na sadržaj
Ћир Lat EN

Načela baze

Šta je srpski spomenik

Srpski spomenici nisu popis spomenika na teritoriji Srbije. Ovo je krovna baza spomenika srpskog istorijskog i kulturnog porekla i namene — bez obzira na to u kojoj se državi danas nalaze.

Srpsko nasleđe ne prati državne granice. Prati zadužbine, seobe, ratne puteve i zajednice.

Srpsko nasleđe nastajalo je na prostoru koji se kroz vekove širio i sužavao: od Rasa i Prizrena do Svete Gore, od Budima i Temišvara do Dalmacije i Hercegovine, a u novije doba do Soluna, Krfa, Bizerte, Beča, Pariza i Čikaga. Državni registri prate spomenike u svojim granicama. Ova baza prati spomenike po njihovom poreklu i nameni — po tome ko ih je podigao, koga i šta pamte i kome služe.

Pet kriterijuma

Kada je spomenik srpski

Da bi ušao u bazu, spomenik mora ispuniti bar jedan kriterijum. Većina velikih spomenika ispunjava više njih.

  1. I

    Ktitorstvo

    Podigli su ga srpski vladari, vlastela, Srpska crkva ili zadužbinari.

    Manastir HilandarManastir MoračaManastir LesnovoManastir Krušedol

  2. II

    Pamćenje

    Obeležava ličnost, događaj ili stradanje iz srpske istorije.

    GazimestanĆele-kulaSrpsko vojničko groblje na ZejtinlikuSpomen-područje Jasenovac

  3. III

    Stvaralaštvo

    Delo je srpskih graditelja, slikara i vajara ili škole srpske umetnosti.

    Manastir SopoćaniManastir KalenićManastir LjubostinjaCrkva Svetog Đorđa u Starom Nagoričanu

  4. IV
  5. V

    Identitet

    Trajno je upisan u srpsko istorijsko pamćenje, predanje i književnost.

    Petrova crkvaKrajputaši DragačevaNjegošev mauzolej na LovćenuManastir Ostrog

Ulazi u bazu

  • srpske zadužbine i svetinje u Srbiji, regionu i svetu;
  • spomen-obeležja ličnosti, događaja i stradanja iz srpske istorije, gde god da su podignuta;
  • dela srpskih graditelja, slikara i vajara i škola srpske umetnosti;
  • narodno graditeljstvo i kameni belezi — pivnice, krstače, krajputaši;
  • hramovi i spomenici srpskih zajednica u regionu i rasejanju.

Ne ulazi — osim ako je postao deo srpske istorije i kulture

  • antičko i rimsko nasleđe na tlu Srbije (Gamzigrad, Caričin grad, Limes);
  • prirodna dobra i predeli;
  • praistorijska nalazišta;
  • spomenici osmanske i austrougarske vlasti.

Spomenik tuđinskog porekla ulazi u bazu ako je postao deo srpskog pamćenja — kao Ćele-kula, koju su podigli Turci, a koja je postala spomenik srpske borbe za slobodu.

Tipologija

Sedam vrsta spomenika

Zaštita

Statusi zaštite

Za svaki spomenik beleži se status međunarodne i nacionalne zaštite:

Svetska baština UNESKO
dobro upisano na Listu svetske baštine.
U opasnosti
dobro na Listi svetske baštine u opasnosti.
Preliminarna lista
dobro koje država namerava da predloži za upis.
Od izuzetnog značaja
najviša kategorija zaštite nepokretnih kulturnih dobara u Republici Srbiji; slede dobra od velikog značaja i utvrđena kulturna dobra.

Statusi se proveravaju prema Centralnom registru Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture, listama UNESKO-a i registrima država u kojima se spomenici nalaze.

Stanje i zapis

Stanje spomenika

  • Očuvan
  • Obnovljen
  • Obnova u toku
  • Ugrožen
  • U ruševinama
  • Istraženo i konzervirano nalazište

Registarski broj

Svaki spomenik dobija trajni registarski broj u obliku SS 0001. Broj se ne menja kada se zapis dopunjuje i služi za citiranje i povezivanje sa drugim bazama Srpskog istorijskog korpusa.

Uredništvo

Kako nastaje zapis

  1. 1

    Prijava

    Spomenik predlaže uredništvo, stručni saradnik ili posetilac sajta.

  2. 2

    Provera

    Podaci se proveravaju u registrima, literaturi i na terenu; određuju se kriterijumi po kojima spomenik ulazi u bazu.

  3. 3

    Upis

    Zapis dobija registarski broj, opis, položaj na mapi i, kada je moguće, fotografiju.

  4. 4

    Dopuna

    Zapis se dopunjuje novim saznanjima, fotografijama i vezama sa drugim bazama.

Predložite spomenik